Activisme

Hoe 16 mensen Meta op de knieën dwingen

Evelyn Austin van Bits of Freedom over de gewonnen rechtszaak tegen Meta, de dreiging van chatcontrole, en waarom zestien mensen het verschil maken in de strijd voor digitale rechten.

Gerbrand Oudenaarden

25 mrt. 2026 — 3 min read

Wie bepaalt wat jij ziet als je Instagram of Facebook opent? Niet jij — althans, tot voor kort niet. Meta besliste voor je, op basis van een profiel dat het bedrijf over je heeft opgebouwd uit jarenlange dataverzameling. Toen Bits of Freedom daar iets aan wilde doen, koos de organisatie voor een ongebruikelijk middel: ze stapte naar de rechter. En won.

In deze aflevering van Subcurrents spreek ik met Evelyn Austin, directeur van Bits of Freedom. Evelyn kwam via de mediakunst bij digitale rechten terecht — een route die begon bij een cryptoparty na de Snowden-onthullingen en haar uiteindelijk leidde naar de frontlinie van Europese techregulering.

Een organisatie van zestien tegen een miljardenbedrijf

Bits of Freedom bestaat al meer dan 25 jaar en richt zich op twee kernrechten: privacy en communicatievrijheid. Met een team van zestien mensen en financiering uit donaties — geen geld van Big Tech of overheden — voert de organisatie strijd op meerdere fronten tegelijk. Waar Bits of Freedom vroeger vooral lobbyde voor goede wetgeving, grijpt het nu steeds vaker naar hardere middelen: rechtszaken, handhavingsverzoeken en publiekscampagnes.

De rechtszaak tegen Meta is daar het meest zichtbare voorbeeld van. Onder de Digital Services Act moeten grote platformen een alternatief bieden voor hun aanbevelingsalgoritme — een versie die niet gebaseerd is op profilering. Meta bood wel een chronologische feed aan, maar duwde gebruikers steeds terug naar de algoritmische variant. De rechter oordeelde dat dit in strijd is met de wet en gaf Meta twee weken om het te fixen. Na hoger beroep — dat Meta ook verloor — is de dwangsom verdubbeld naar tien miljoen euro.

Aandacht als morele keuze

Voor Evelyn gaat de zaak over meer dan privacy alleen. Het aanbevelingsalgoritme bepaalt niet alleen welke content je ziet, maar ook hoeveel tijd je op het platform doorbrengt. Dat raakt aan een fundamenteel punt: waar je aandacht naartoe gaat, bepaalt waar je je druk om maakt, waarvoor je opkomt, waarop je stemt. In een tijd van informatieovervloed wordt de manier waarop je informatie tot je laat komen steeds belangrijker.

De chronologische feed geeft gebruikers die controle terug. Je ziet content van accounts die je zelf volgt, in omgekeerd chronologische volgorde. Geen algoritmische amplificatie, geen onzichtbare keuzes door Meta. Als er desinformatie in je feed verschijnt, weet je tenminste van wie het komt — en kun je er iets mee.

Chatcontrole en de aanval op vertrouwelijke communicatie

Een ander groot dossier is chatcontrole: het Europese voorstel dat messaging-apps zou verplichten om de communicatie van alle gebruikers te monitoren, officieel om de verspreiding van kindermisbruikmateriaal tegen te gaan. Evelyn is kritisch: kinderrechtenorganisaties en zelfs de politie plaatsen vraagtekens bij de effectiviteit, terwijl de technische risico's enorm zijn. Het AIVD adviseerde de Nederlandse overheid om niet akkoord te gaan.

Het gaat om een fundamenteel recht: vertrouwelijk kunnen communiceren zonder pottenkijkers. Dat is belangrijk voor individuele autonomie, maar ook voor de democratische rechtsstaat. Zoals Evelyn waarschuwt: als je een Amerikaanse burger twee jaar geleden had gevraagd of hun communicatiedata op deze manier zou worden ingezet, had niemand het geloofd. We moeten acteren alsof het ook hier mis kan gaan.

Big Tech als instrument van geopolitiek

De verwevenheid van Big Tech met de Amerikaanse overheid onder Trump maakt de situatie extra urgent. Evelyn beschrijft hoe de Amerikaanse overheid via techbedrijven macht uitoefent over Europese overheden en ons publieke debat. De discussie over digitale soevereiniteit is niet nieuw, maar de urgentie is dat wel. Tegelijk is het een dilemma: de afhankelijkheid afbouwen brengt ook risico's met zich mee.

Bij de Big Brother Awards — die dit jaar naar de Belastingdienst en de Nationale Politie gingen — worden deze spanningen zichtbaar. De Belastingdienst zet ruim honderd algoritmen in waarvan de helft niet voldoet aan privacywetgeving. De politie bezocht demonstranten thuis die op sociale media hadden aangekondigd te gaan demonstreren. Het zijn voorbeelden van hoe technologie de machtsbalans tussen overheid en burgers kan verstoren.